هشدار وزارت بهداشت بابت كاهش ازدواج و تاثير بر نرخ باروري؛
شيب تمايل به مجرد ماندن همچنان صعودي است
سال 1403، وزارت بهداشت با سه فرض درباره افزايش، ثبات يا كاهش نرخ باروري، پيشبيني كرد كه با هر كدام از اين فرضها، تعداد جمعيت كشور تا سال 1420 به چه عددي خواهد رسيد. در فرض اول كه همان هدفگذاري حاكميتي براي افزايش نرخ باروري بود، پيشبيني شده بود كه به شرط افزايش نرخ باروري به 2.5 تولد به ازاي هر زن در سن باروري، تا سال 1420 با افزايش جمعيت به 116 ميليون نفر خواهيم رسيد كه در اينصورت، مخاطرات بابت سالمندي جمعيت و كاهش نيروي مولد هم مرتفع خواهد شد.
رخدادشهر: فرضيه دوم، با تولد 1.5 فرزند به ازاي هر زن در سن باروري، پيشبيني ميكرد كه تا سال 1420 رشد جمعيت كشور، متوسط خواهد بود و به 101 ميليون نفر خواهد رسيد كه باز ميتواند از سالمندي جمعيت و كاهش شديد نيروي مولد تا حد زيادي پيشگيري كند. بدترين فرض، تنزل نرخ باروري به كمتر از يك فرزند به ازاي هر زن در سن باروري بود كه در اينصورت پيشبيني ميشد تا سال 1420، تعداد جمعيت ايران از رقم فعلي هم كمتر خواهد شد و علاوه بر آنكه با سالمندي جمعيت مواجه ميشويم، تعداد جمعيت كشور به 86 ميليون نفر ميرسد كه حدود 25 تا 30 درصد اين جمعيت هم در گروه سني 60 تا 65 سال خواهند بود.
آمارها نشان ميدهد كه به موازات كاهش فرزندآوري در دهه اخير، با كاهش شديد ازدواج هم مواجه شدهايم چنانكه دبير ستاد ملي جمعيت، ارديبهشت امسال از كاهش 50درصدي آمار ازدواج در سال 1404 نسبت به سال 1389 ابراز نگراني كرد. مركز رصد فرهنگي كشور، سال 1402 در پيمايش ملي سنجش سبك زندگي ايرانيان، ميزان تمايل جوانان 15 تا 29ساله به ازدواج يا زندگي مجردي را مورد بررسي قرار داد. در اين پيمايش دو سوال بابت تمايل به ازدواج و تشكيل خانواده و ترجيح زندگي مجردي به ازدواج مطرح شد.
شرق نوشت، از جمع پاسخگويان در جواب تمايل به ازدواج و تشكيل خانواده، 28.3 درصد گزينه « اصلا » 26.4 درصد گزينه « كم» 23.6 درصدگزينه «متوسط» و 21.7 درصد گزينه « زياد» را انتخاب كرده بودند. در جواب سوال ترجيح زندگي مجردي به ازدواج هم 7.1 درصد گزينه « اصلا » 15.9 درصد گزينه « كم» 24.5 درصد گزينه «متوسط » و 52.2 درصد گزينه « زياد» را انتخاب كرده بودند. در مجموع، با ادغام پاسخ منفي به ازدواج و پاسخ مثبت به زندگي مجردي 80.5 درصد از پاسخگويان تمايل به ازدواج نداشتند و مايل به تجرد بودند.
كاهش ازدواج و تاثير آن بر شيب نزولي فرزندآوري به تازگي باز هم مورد هشدار قرار گرفت و هفته قبل، رييس مركز جواني جمعيت وزارت بهداشت گفت كه در كنار ساير مولفههاي تاثيرگذار بر كاهش جمعيت، بايد به كاهش ازدواج و افزايش تجرد قطعي و افزايش سن ازدواج به عنوان مهمترين عامل افت نرخ باروري در كشور توجه شود.
رضا سعيدي، اين هشدار را روز 28 تير در دومين نشست همانديشي شوراي راهبري مركز جواني جمعيت وزارت بهداشت مطرح كرد و گفت: « عوامل فرهنگي، اقتصادي، بهداشتي، درماني، اجتماعي و ساختارهاي حمايتي و قانوني همگي بر فرزندآوري اثرگذارند و تجربه كشورهاي مختلف نشان ميدهد كه صرف هزينههاي كلان، بدون سياستگذاري جامع، به نتايج مطلوب منجر نخواهد شد. »
سعيدي در ادامه صحبتهايش با اشاره به كاهش نرخ باروري كل كشور به حدود 1.36 فرزند، گفت كه با وجود تمايل بالاي زوجين به فرزندآوري، به دليل كاهش تعداد ازدواج و افزايش سن ازدواج، سياستهاي جمعيتي بايد بيش از گذشته بر تسهيل ازدواج متمركز شود.
شيب ازدواج در كشور در حالي همچنان روند نزولي دارد كه طبق هشدارهاي مسوولان حوزه جمعيت، ايران تنها ۱۵ تا ۲۰ سال براي جلوگيري از جايگزيني جمعيت سالمند به جاي جمعيت فعال 15 تا 65 سال و بسته شدن پنجره جمعيتي فرصت دارد. پنجره جمعيتي در تعاريف وزارت بهداشت به معناي شاخص تعداد جمعيت 15 تا 65 ساله كشور است. اين گروه سني، نيروي مولد جامعه محسوب ميشوند و اگر تعدادشان بيش از 70 درصد جمعيت كل كشور باشد، جامعه در وضعيت « سود » يا « فرصت » است چون 30 درصد جمعيت يا در گروه سني كمتر از 15 سال يا در گروه سني بالاي 65 سال و به عنوان گروه «وابسته» محسوب ميشود.
جمعيت وابسته، همان گروهي هستند كه شغل ندارند و ماليات و حق بيمه نميپردازند و درعوض، هزينههاي درماني قابل توجهي دارند و براي امور زندگي خود، به جمعيت مولد و جوان وابستهاند.
سعيدي، ارديبهشت امسال همزمان با هفته جمعيت اين هشدار را مطرح كرد كه هر سال بين ۷ تا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل، مواليد جديد در كشور كاهش داشته و رشد جمعيت كشور اكنون به حدود ۰.۵ درصد رسيده چنانكه در طول سال ۱۴۰۴ به ازاي حدود 450 هزار فوت، حدود ۸۹۲ هزار ولادت در كشور ثبت شده كه با كسر تعداد فوتيها از ولادتها، در سال 1404 فقط حدود ۴۵۰ هزار نفر به جمعيت كشور اضافه شده كه تقريبا معادل نيم درصد رشد است و با تداوم روند فعلي، پيشبيني وزارت بهداشت اين است كه طي دو دهه آينده اين نرخ رشد به صفر برسد.
رييس مركز جواني جمعيت همچنين هشدار داد كه حدود چهار دهه قبل به ازاي هر زن در سن باروري، بيش از ۶ فرزند متولد ميشده ولي اكنون اين عدد به حدود ۱.۴ تا ۱.۵ فرزند به ازاي هر زن در سن باروري رسيده چنانكه سال ۱۴۰۳ حدود ۹۷۳ هزار ولادت و سال 1404 حدود ۸۹۲ هزار ولادت در كشور داشتيم كه تعداد تولدها در سال 1404 به معناي كاهش حدود ۹ تا ۱۰ درصدي در تولدهاست.
طبق توضيح سعيدي، كاهش فرزندآوري با كاهش ازدواجها و افزايش سن ازدواج پيوند مستقيم دارد چنانكه سال ۱۴۰۳ حدود ۴۷۰ هزار واقعه ازدواج و سال 1404 حدود ۴۳۱ هزار ازدواج در كشور ثبت شده در حالي كه در دهههاي قبل، سالانه حدود ۸۰۰ هزار تا یک ميليون ازدواج در كشور داشتيم و علاوه بر اين، 5 دهه قبل ميانگين سن ازدواج حدود ۱۸ تا ۱۹ سال بود كه در حال حاضر اين ميانگين به حدود ۲۸ تا ۳۲ سال رسيده و فاصله ازدواج تا تولد اولين فرزند هم به حدود ۴.۵ سال رسيده در حالي كه طبق برآوردها، ۱۵ تا ۲۰درصد زوجها هم با ناباروري مواجهند و بنابراين، از همين ۴۳۰ هزار ازدواج ثبت شده در سال 1404، حدود ۱۰۰ هزار زوج با مشكلات ناباروري درگير هستند.
گزارش وزارت بهداشت نشان ميدهد كه در حال حاضر شمار جمعيت بالاي 65 سال در ايران به 7 درصد جمعيت كل كشور رسيده در حالي كه حتي براي ثابت ماندن جمعيت با همين تعداد فعلي و دستيابي به يك ثبات نسبي در نسبت جمعيت سالمند و جوان هم، نرخ جايگزيني بايد 2.1 تولد به ازاي هر زن در سن باروري باشد ولي اعداد ولادتها نشان ميدهد فقط در ۳۲ شهرستان كشور نرخ باروري بالاي ۲.۵ و بالاتر از سطح جانشيني است كه با چنين وضعي، كشور حتي از نرخ جايگزيني هم پايينتر است. با روند فعلي، در فاصله سالهاي 1420 تا 1425، پنجره جمعيتي كه در واقع، فرصتي براي افزايش نرخ باروري و تعداد ولادتهاست، بسته خواهد شد و در عوض، با افزايش تعداد جمعيت سالمند كشور به 25 تا 30 درصد، جامعه، پا به سالمندي خواهد گذاشت چون با روند فعلي، تا سال 1420 تا 1425، جمعيت سالمندان كشور كه در زمره « جمعيت وابسته » محسوب ميشود، به 25 تا 30 درصد افزايش خواهد يافت و از هر 3 نفر ايراني، يك نفر بالاي 60 تا 65 سال خواهد بود.
سعيدي هم در صحبتهاي خود اين تاكيد را داشت كه با توجه به تاثير عوامل ارزشي، فرهنگي و مسائل اقتصادي و سياسي بر فرزندآوري، به موازات كاهش تمايل براي ازدواج، با افزايش سن ازدواج و همچنين با بيرغبتي فرزندآوري بعد از ازدواج مواجهيم كه اين سه مولفه در شهرهاي مرفهتر، بيشتر است ولي با اشاره به شرايط مشابه در برخي ديگر از كشورها، اين نكته را يادآور شد كه: « سياستهاي افزايش جمعيت در دهها كشور را مورد مطالعه قرار دادهايم و تقريبا هيچ كشوري در سياستهاي خود موفق نبوده است.
موفقيتهاي كشورها نسبي بوده و روند كاهش را كم كردهاند يا تاحدودي افزايش دادهاند اما به حد مدنظرشان دست نيافتهاند و در مسير سياستهاي ديگر مانند مهاجرپذيري گام برداشتهاند. بهطور قطع، مشوقها باید ارائه شود. بهطور قطع، مشوقهاي مالي بر فرزندآوري اثرگذار است اما اكتفا به مشوقهاي مالي يك راهكار غلط است و هيچ كشوري نتوانسته مشكل كاهش جمعيت را با مشوقهايي از اين دست حل كند چون ازدواج اولويت اصلي در افزايش جمعيت است ولي در كشور ما، نرخ تورم بسيار زياد است و درگير مسائل متعدد هستيم؛ زيرساختها باید درست و قوانين اصلاح شوند و در زمينه ازدواج جوانان سرمايهگذاري شود چون اگر ازدواج جوانان را درنيابيم، جامعه آسيب بسيار زيادي ميبيند. »
سعيدي با هشدار درباره افزايش شاخص تجرد قطعي در مقابل شيب نزولي ازدواج در كشور گفت: « در حال حاضر، ميزان جمعيت جوان مجرد بالاي ۲۰ سال حدود ۱۲ ميليون نفر و تعداد افراد مجرد بيش از ۴۵ سال نيز يك ميليون و ۲۰۰هزار نفر است كه گروه سني بالاي ۴۵ تا ۵۰ سال به سن تجرد قطعي رسيدهاند و بعيد بهنظر ميرسد ازدواج كنند آن هم در حالي كه شمار تجرد قطعي در گروه سني 45 تا 50 سال، از حدود يك تا 1.5 درصد در ۳۰ تا ۴۰ سال گذشته، به 25درصد در حال حاضر رسيده است. »
علاوه بر رييس مركز جواني جمعيت وزارت بهداشت، دبير ستاد ملي جمعيت هم هشدارهايي درباره كاهش ازدواج و كاهش فرزندآوري داشته و مرضيه وحيد دستجردي، ارديبهشت امسال و در همايش ملي جمعيت با اشاره به تأثير جنگ بر ازدواج و فرزندآوري در سال گذشته گفت: « در سال ۱۴۰۴ دو جنگ تحميلي داشتيم كه هيچ كس نميتواند منكر تأثير جنگ بر ازدواج و فرزندآوري شود. وقتي ازدواج كم صورت گيرد فرزندآوري نيز كم خواهد شد. بر اساس آمارها، كاهش تعداد ازدواج را از ابتداي دهه ۶۰ داشتيم. بالاترين ميزان ازدواج مربوط به سال ۱۳۸۹ با ۸۹۱ هزار و ۶۲۷ مورد بوده و بعد از آن، كاهش رقم ازدواج داريم. تعداد ازدواج در سال ۱۴۰۴ به ۴۳۱ هزار و 415 نفر رسيده كه نسبت به سال 1389 كاهش ۵۰ درصدي و نسبت به سال قبل ۸.۸ درصد كاهش داشتهايم. »
وحيد دستجردي با ابراز نگراني از جمعيت حدود ۶ ميليون و ۷۰۰ هزار نفري مجردهاي گروه سني ۲۰ تا ۴۵ سال كشور گفته بود كه از اين تعداد، حدود ۳ ميليون و ۷۰۰ هزار نفر، زنان در سن باروري هستند و اگر موانع ازدواج از پيش روي اين گروه برداشته شود، ظرفيت بزرگي براي ازدواج و فرزندآوري ايجاد خواهد شد.
طبق گفته دبير ستاد ملي جمعيت، ميانگين سن ازدواج براي زنان در سال ۱۴۰۴ براي بار اول ۲۴.۱ سال و براي مردان ۲۸.۲ سال بوده آن هم در حالي كه مهمترين پيشرانهاي ازدواج و فرزندآوري، اميد به آينده و سپس اشتغال پايدار و مسكن است و دستجردي بر همين نكته تاكيد داشت و گفت: « تعداد ايدهآل فرزندان از نظر ايرانيها ۲.۵ فرزند است اما چرا نرخ فعلي كمتر از ۱.۵ فرزند است؟ اين موضوع به دليل موانع بر سر راه ازدواج و فرزندآوري است. براساس پيمايش انجام شده با نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد، ديدگاه جوانان را درباره عوامل موثر بر تمايل به فرزندآوري را پرسيدند.
۷۵ درصد شرايط اقتصادي را دخيل دانستند و گفتند اگر شرايط اقتصادي مساعد باشد فرزندآوري داريم. ولي در سال ۱۴۰۳ نرخ باروري ۱.۴۴ و در سال ۱۴۰۴ نرخ باروري كل ۱.۳۴ بوده و در حال حاضر، در كشور ما فاصله بين ازدواج و فرزند اول حدود ۴.۵ تا ۵ سال است آن هم در حالي كه در سال ۱۴۰۳، ۱۲.۶ درصد جمعيت ما سالمند بودهاند و اگر با همين نرخ رشد پيش برويم، در سال ۱۴۳۰ ميتوان گفت ۳۲درصد جمعيت ما سالمند خواهند شد و طبق پيشبيني سازمان بهداشت جهاني براي ايران، در سال ۱۴۱۹ نرخ جمعيت منفي شده و تعداد مرگها بر ولادتها پيشي ميگيرد. »
انتهای پیام/
