کاهش پیدرپی بارشها، افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، فرونشست دشتها و تداوم خشکسالی، منابع آبی چهارمحال و بختیاری را در شرایط نگرانکنندهای قرار داده است.
رخدادشهر: برخی آبخوانهای استان چهارمحال و بختیاری با افتی بیسابقه روبهرو شدهاند و ادامه این روند، حیات منابع آبی و حتی سکونت در برخی مناطق را تهدید میکند.
ایلنا نوشت، مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری با اشاره به کاهش شدید بارشها و افزایش بیسابقه دما در منطقه زاگرس، اظهار داشت: در ۳۰ سال گذشته آب تجدیدپذیر کشور از ۱۳۰ به ۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده و در مقابل جمعیت سه برابر شده که این امر فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است.
سید هاشم فاطمی با بیان اینکه چهارمحال و بختیاری بیشترین افزایش دما را در کشور تجربه کرده، خاطرنشان کرد: بر اساس آمار پنج سال اخیر، بارش استان در یک سال آبی نسبت به میانگین بلندمدت ۶۸ درصد کاهش یافته که معادل هفت میلیارد مترمکعب است، این کاهش بر روانآبها و تغذیه آبهای زیرزمینی تأثیر چشمگیری گذاشته و متأسفانه بارشها بهجای برف، عمدتاً به صورت باران بوده که به دلیل شیب زیاد، سهمی در دبی پایه چشمهها ندارد.
فاطمی با اعلام آمار نگرانکننده از وضعیت آبخوانها، تصریح کرد: تا پایان سال آبی ۱۴۰۴، دشت شهرکرد ۲۰۵ سانتیمتر، آبخوان خانمیرزا ۶۷۶ سانتیمتر و کیار ۶۶۶ سانتیمتر افت سطح ایستابی داشته و مجموع کسری مخزن آبخوانهای استان به بیش از ۶۰۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
وی با اشاره به قرارگیری آبخوانهای شهرکرد، بروجن-فرادنبه، سفیددشت و جوانمردی در وضعیت "ممنوعه بحرانی" و مشاهده آثار فرونشست در کیار، شلمزار و گندمان، این باور عمومی که استان به دلیل سرچشمه بودن زایندهرود و کارون نباید مشکل آب داشته باشد را کاملاً اشتباه خواند.
مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری درباره آخرین وضعیت سد زایندهرود گفت: در حال حاضر ۵۸۶ میلیون مترمکعب آب در این سد ذخیره شده که نسبت به سال گذشته ۱۸ درصد افزایش دارد، اما هشدار داد که در ماههای مهر، آبان و آذر سال قبل، ذخیره سد به کمتر از ۱۰۰ میلیون مترمکعب رسیده و ممکن است شرایط بحرانی تکرار شود. به گفته فاطمی، اگرچه روانآبها نسبت به سال قبل ۳۰ درصد افزایش یافته، اما سد چغاخور به دلیل برداشت حقابه و تأخیر در ورودی، ذخیره مطلوبی ندارد.
وی با بیان اینکه ۶۰ تا ۶۵ درصد نیاز آبی و بیش از ۷۰ درصد آب شرب از آبهای زیرزمینی تأمین میشود، مشکل اصلی را نه چاههای غیرمجاز، بلکه اضافهبرداشت ۲۰ میلیون مترمکعبی از چاههای مجاز دانست و بر لزوم همکاری دستگاه قضایی و شرکت توزیع برق برای کنترل آن تأکید کرد.
فاطمی اصلاح الگوی کشت، توسعه آبیاری نوین و نصب کنتورهای هوشمند را ضروری برشمرد و با اشاره به سرانه بالای مصرف آب در کشور، خواستار واقعی شدن ارزش آب شد.
وی با هشدار درباره آینده استان گفت: حفظ آب و خاک به معنای حفظ امکان زندگی در استان است. اگر کیفیت و کمیت منابع آب کاهش یابد، مهاجرت و خالی شدن مناطق از سکنه دور از انتظار نخواهد بود.
کسری مخازن آب زیرزمینی چهارمحال و بختیاری به ۶۰۴ میلیون مترمکعب رسید
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری به خبرنگار ایلنا گفت: کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی استان به ۶۰۴ میلیون مترمکعب رسیده است و افت مداوم سطح آبخوانها، علاوه بر کاهش توان تأمین آب، موجب تشدید پدیده فرونشست در دشتهای بحرانی شده است؛ پدیدهای که به گفته وی، غیرقابل بازگشت بوده و حتی با افزایش بارندگی نیز قابل جبران نیست.
محمد اسلامی اظهارداشت: با توجه به تشدید بحران منابع آب زیرزمینی در استان کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی از ابتدای ایجاد شبکههای پایش تاکنون به ۶۰۴ میلیون مترمکعب رسیده و به طور میانگین سالانه حدود ۴۵ میلیون مترمکعب به این کسری افزوده میشود.
وی افزود: خشک شدن چشمهها و قنوات نیز وابستگی به برداشت از چاهها را افزایش داده و افت سطح آبخوانها را تشدید کرده است؛ روندی که علاوه بر کاهش آبدهی چاهها، افزایش غلظت املاح و بروز فرونشست زمین را در پی دارد.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه فرونشست پدیدهای غیرقابل بازگشت است، تصریح کرد: با از بین رفتن حفرههای آبخوان، حتی در صورت بهبود شرایط بارندگی، ظرفیت ذخیرهسازی آب زیرزمینی دیگر احیا نخواهد شد.
وی با اشاره به مطالعات سازمان نقشهبرداری کشور گفت: نرخ فرونشست در دشت شهرکرد در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ سالانه ۶ سانتیمتر و در دشت خانمیرزا ۹ سانتیمتر ثبت شده است که فاصله قابل توجهی با آستانه بحرانی هفت میلیمتری دارد.
اسلامی خاطرنشان کرد: سال گذشته ۱۰۷ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسلوبالمنفعه شد، هزار و ۱۲۷ پروانه بهرهبرداری چاههای کشاورزی تعدیل و از برداشت غیرمجاز حدود ۲ میلیون مترمکعب آب جلوگیری شد و همچنین پرونده ۳۰۰ حلقه چاه فاقد تعیین تکلیف بررسی و برای آنها پروانه بهرهبرداری صادر شد.
وی افزود: در همین مدت حدود ۲۷ میلیون مترمکعب از حجم پروانههای بهرهبرداری چاههای کشاورزی تعدیل و حدود ۱۰ میلیون مترمکعب اضافهبرداشت نیز شناسایی و در دستور برخورد قرار گرفت.
اسلامی با تشریح وضعیت آبخوانهای استان عنوان کرد: از مجموع ۱۱ آبخوان دارای شبکه پایش، ۱۰ آبخوان در وضعیت ممنوعه و چهار آبخوان شهرکرد، بروجن، سفیددشت و جوانمردی در وضعیت ممنوعه بحرانی قرار دارند.
اسلامی همچنین با اشاره به الگوی مصرف آب زیرزمینی در استان گفت: در حال حاضر چهار هزار و ۶۸۴ حلقه چاه کشاورزی فعال است و ۸۳ درصد مصرف آب زیرزمینی استان، معادل ۳۳۰ میلیون مترمکعب، در بخش کشاورزی مصرف میشود. همچنین ۱۴ درصد معادل ۶۰ میلیون مترمکعب در بخش شرب و سه درصد معادل ۲۵ میلیون مترمکعب در بخش صنعت به مصرف میرسد.
زنگ خطر درباره تشدید فرونشست دشتهای استان به صدا در آمد
مدیر کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری در گفت و گو با ایلنا بیان کرد: پدیده فرونشست عمدتاً در دشتهایی با آبرفت ضخیم و دارای سفرههای آب زیرزمینی رخ میدهد. دشتهای چهارمحال و بختیاری جزو دشتهای بینکوهستانی محسوب میشوند و در صورت مهیا بودن شرایط، در معرض این تهدید قرار خواهند گرفت.
محسن کریمی با تأکید بر اینکه تخلیه منابع آب زیرزمینی نوعی «خشکسالی مصنوعی» ایجاد میکند که همان فرونشست است افزود: علت اصلی وقوع این پدیده مدیریت نادرست منابع آبی همراه با تغییرات اقلیمی است.
کریمی یادآور شد: با افت سطح آب زیرزمینی در اثر برداشتهای بیرویه طی سالهای طولانی، فضای خالی میان ذرات شن و ماسه با هوا پر شده و سپس ذرات ریز جای آن را میگیرند که این روند، موجب پایینرفتن تدریجی سطح دشت و وقوع فرونشست میشود.
وی اجرای طرحهای آبخیزداری، آبخوانداری و پخش سیلاب را از مهمترین راهکارهای کنترل این مخاطره برشمرد و گفت: این اقدامات با هدایت آبهای ناشی از بارش به داخل سفرههای زیرزمینی، از افت سطح استابی جلوگیری کرده و از تداوم فرونشست میکاهند.
مدیر کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری در عین حال هشدار داد که تخریب پوشش گیاهی و فرسایش خاک، زمان تمرکز آب را کاهش داده و مانع تغذیه سفرههای آب زیرزمینی میشود.
انتهای پیام/
