رخدادشهر: از سوی دیگر درست نقطه مقابل این نظر برخی معتقدند ممکن است پیشبینیها درست از آب درنیاید و درنهایت تنها شاهد بارشهای معمولی باشیم. با این اوصاف آنچه طی روزهای اخیر در نوار شمالی کشور اتفاق افتاده نشان میدهد بارش میتواند هم فرصت باشد و هم تهدید. بارشهای شدیدی چند روزی است که استانهای شمالی کشور را درگیر خود کرده اما همین فرصت برای چندمین بار طی سالیان اخیر بهتهدید تبدیل شده است.
ضعف زیرساختها باعث شده بارشها بهسیلاب تبدیل شوند و خسارات قابلتوجهی را روی دوش مردم و شهرهای شمالی کشور بگذارند. در چنین شرایطی که از فرسودگی و نبود زیرساخت مناسب برای مقابله با سیلاب رنج میبریم پرسشی که مطرح میشود این است که وضعیت سدهای کشور در چه شرایطی است و چرا نباید حتی قطرهای از این فرصت را از دست بدهیم؟
سدها چشمانتظار باران
آمارهای جدید از وضعیت مخازن سدهای کشور نشان میدهد تا ۱۴شهریورماه سال جاری تنها ۵۰درصد ظرفیت سدهای کشور پر شده و نیمی از حجم مخازن همچنان خالی است. این در حالی است که ورودی آب بهسدها نسبتبه مدت مشابه سال گذشته ۶۶درصد افزایش داشته؛ موضوعی که نشان میدهد باوجود بهترشدن وضعیت بارشها همچنان نتوانستیم کمبود ذخایر آبی سالهای گذشته را جبران کنیم. براساس آمارهای منتشرشده حجم کل آب ورودی بهمخازن سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تاکنون به۴۶میلیاردو۹۲۰میلیونمترمکعب رسیده است.
جهان صنعت نوشت، این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۸میلیاردو۲۱۰میلیونمترمکعب بود. بهاین ترتیب میزان ورود آب بهسدها ۶۶درصد بیشتر شده است. با این حال هنوز نیمی از ظرفیت مخازن همچنان خالی است و همین مساله نشان میدهد افزایش بارشها هنوز برای عبور از بحران آب کافی نبوده است. البته وضعیت سدها در تمام کشور یکسان نیست. برخی سدها همچنان در شرایط نامناسبی قرار دارند و برخی دیگر وضعیت بهتری پیدا کردند. در استانهای تهران و البرز، سدهای لار و ماملو همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارند. سدهای دوستی و طرق در خراسان رضوی، پانزده خرداد در حوضه قمرود، شمیل و نیان در هرمزگان، بارزو در خراسانشمالی و ساوه نیز ازجمله سدهایی هستند که وضعیت مناسبی ندارند. درمقابل سدهای آزاد، اکباتان، زیردان، جگین، دویرج و ایلام بهشرایط بهتری رسیدند و میزان پرشدگی برخی از آنها بهحدود ۱۰۰درصد رسیده است.
آمار بارندگی نیز اگرچه نسبتبه سال گذشته شرایط بهتری دارد اما هنوز فاصله چندانی با میانگین بلندمدت ندارد. ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور از ابتدای سال آبی جاری تاکنون ۵/۲۳۸ میلیمتر بوده در حالی که این رقم در دوره مشابه بلندمدت ۱/242میلیمتر ثبت شده است. البته مقایسه با سال گذشته نشان میدهد وضعیت بارشها بهتر شده چراکه در مدت مشابه سال آبی گذشته تنها ۶/147میلیمتر بارندگی ثبت شده بود. با این حال افزایش ۶۶درصدی ورودی آب بهسدها نباید ما را بهاین نتیجه برساند که بحران آب تمام شده است.
هنوز نیمی از ظرفیت مخازن خالی است و برخی سدهای مهم کشور بهویژه پایتخت در وضعیت بحرانی قرار دارند. از سوی دیگر همه مناطق کشور بهیک اندازه از بارشها بهره نبردند و در برخی نقاط همچنان کمبود منابع آبی جدی است. حالا که بارشهای اخیر این امید را ایجاد کرده تا بتوانیم از فرصت پیشآمده بهبهترین نحو استفاده کنیم متاسفانه بهدلیل ضعف شدید زیرساختی علاوه بر هدررفت این نعمت بخشی از بارشها بهسیل تبدیل شده و خسارات قابلتوجهی را بهزندگی مردم وارد کرده است.
باران ویرانگر
بارشهای شدید روزهای اخیر در استانهای شمالی کشور بار دیگر نشان داد که باران میتواند در یک چشم برهمزدن از نعمت بهتهدید تبدیل شود. در مازندران بارش شدید باران و وزش باد از بامداد سهشنبه گذشته بخشهایی از استان را درگیر کرد. شدت بارش این سامانه زمانی آشکار میشود که آمار ایستگاههای هواشناسی مازندران کنارهم قرار میگیرند.
در این رخداد در برخی نقاط استان بیش از ۲۲۰میلیمتر بارندگی ثبت شد و رقم بارش در سلمانشهر به۲۲۴میلیمتر رسید. محمودآباد نیز حدود ۱۷۱میلیمتر، نوشهر ۱/161میلیمتر، ایزدشهر ۱۴۱میلیمتر، رامسر ۵/132میلیمتر و بابلسر ۷/125میلیمتر بارش دریافت کردند. در ساری نیز ۸/48میلیمتر بارندگی ثبت شد. رقمی که در کنار شدت بالای بارش در بازه کوتاه بهآبگرفتگی گسترده معابر و ایجاد روانآب در سطح شهر منجر شد. طبق آمار هواشناسی میانگین بارش در این استان در پنج ماه نخست سال جاری به۷/232میلیمتر رسیده که نسبتبه میانگین بلندمدت ۱۶درصد و نسبتبه مدت مشابه سال قبل ۷/۶۳درصد افزایش داشته است.
در تیرماه نیز میانگین بارش استان ۵/75میلیمتر ثبت شد؛ رقمی که ۸۰درصد بیشتر از میانگین بلندمدت تیرماه و ۳۳۴درصد بیشتر از تیرماه سال گذشته بود. آبگرفتگی معابر، سقوط درختان و خسارت بهخانههای روستایی تنها بخشی از اتفاقاتی بود که درپی این بارشها رخ داد. مدیرکل مدیریت بحران مازندران اعلام کرده که تاکنون ۷۷۲واحد مسکونی تحت تاثیر بارشهای شدید و وزش باد قرار گرفتند و بیشترین حجم خسارت نیز در ساری گزارش شده است. سرعت باد در برخی مناطق بهبیش از ۱۰۴کیلومتر بر ساعت رسیده و از مجموع ۲۵۰فیدر برق که از مدار خارج شده بودند ۲۴۵فیدر دوباره وارد مدار شدند اما خسارتها فقط بهخانههای مردم محدود نمانده است. در گلوگاه، شالیزارها، راههای بین مزارع و کانالهای انتقال آب آسیب دیدند و برآورد اولیه خسارت بخش کشاورزی بیش از ۴۰۰میلیارد ریال اعلام شده است.
تعدادی از واحدهای دامپروری نیز خسارت دیدند. در فریدونکنار حدود ۶واحد شالیکوبی در پی بارندگیها دچار خسارت شدند. در روستای زرینآباد علیای ساری نیز سیلاب بهبرخی پلها و شبکههای آب، برق و گاز آسیب زده است. شکستگی شبکه آب باعث شد برای تامین نیاز موقت مردم چند دستگاه تانکر آب بهمنطقه اعزام شود. در همین حین در چالوس با افزایش حجم آب رودخانه نگرانیها درباره احتمال طغیان رودخانه و آبگرفتگی بیشتر شده است. وجود رسوبات و سنگهای بزرگ باقیمانده از سیلابهای سالهای گذشته در بستر رودخانه نیز یکی از نگرانیهای نیروهای امدادی این شهرستان است. آنچه تاکنون اعلام شده تنها بخشی از خسارتهایی است که این بارشها بر جای گذاشتند.
غافلگیری دوباره زیرساختها!
سیلاب اخیر یادآور تجربه غافلگیری سال۹۸ است. در آن سال نیز بارشهای مناسب بهجای آنکه بهیک فرصت برای جبران بخشی از کمبودهای آبی تبدیل شود از کنترل خارج شد و خسارتهای سنگینی بر جای گذاشت. پرسشی که مطرح میشود این نیست که باید با باران مقابله کرد بلکه این است که چه اقدامی باید انجام دهیم تا این فرصت بهتهدید تبدیل نشود؟ در سال98 موضوع ضعف زیرساختها، ساماندهی رودخانهها، لایروبی مسیرهای عبور آب و آمادگی شهرها و روستاها برای مقابله با سیلاب بارها ازسوی مسوولان وقت مطرح شد.
قرار بود تجربه آن سال باعث شود کشور برای بارشهای بعدی آمادهتر باشد اما حالا چند سال از آن روزها گذشته و در شرایطی که کشور بیشتر درگیر خشکسالی و کمبود بارش بوده بهنظر میرسد توجه بهزیرساختهای مقابله با سیلاب نیز همانند بارش باران کمتر شده است. کارشناسان بیان کردند که اتفاقا بارشهای شدید و ناگهانی میتوانند در چنین شرایطی خطر بیشتری داشته باشند. زیرساختهای فعلی برای هدایت حجم بالای آب آماده نیستند.
رودخانههایی وجود دارند که نیازمند ساماندهی و لایروبی هستند، مسیرهای طبیعی عبور آب در برخی مناطق مسدود شده و بسیاری از راهها و شبکههای خدماترسان نیز دربرابر بارشهای شدید آسیبپذیر هستند. حال در شرایطی قرار داریم که از یک طرف کشور با بحران کمآبی و خشکسالی مواجه بوده و از طرف دیگر احتمال بارشهای بیشتر در ماههای آینده مطرح شده است. اگر پیشبینیها درست باشد و بارشهای قابلتوجهی در نیمه دوم سال رخ دهد باید از همین حالا برای مدیریت آن آماده شد اما اگر چنین نشود باید دوباره منتظر غافلگیریهای اینچنینی باشیم.
آزمون طبیعت
مساله امروز کشور تنها این نیست که باران کم است یا زیاد بلکه این بوده که باید برای هر دو وضعیت آمادگی لازم وجود داشته باشد. سالها خشکسالی باعث شده هر پاییز و زمستان چشمانتظار بارش باشیم. کشاورزی که باهزار امید و آرزو زمینش را آماده کرده اما بهیکباره خشکسالی کشور را فرا میگیرد چیزی جز ضرر برایش باقی نمیماند. از سوی دیگر اگر بارش خوبی هم رخ دهد همان زمین میتواند دوباره دچار خسارت و آبگرفتگی شود.
آنچه این روزها بیش از هر چیز نیاز است یک برنامه منسجم و تجهیزات مناسب برای مقابله با بحرانهایی از این قبیل است. آزمونی که طبیعت مقابل مسوولان قرار داده نباید بهموقعیتی تبدیل شود که درنهایت مردم هزینه آن را بپردازند. نباید مساله کمآبی را نیز فراموش کرد چراکه بیتوجهی بههر کدام از این دو بحران میتواند رنج این سرزمین را دوچندان کند. باران اگرچه خوب و حیاتی است اما زمانی میتواند بهیک فرصت تبدیل شود که زیرساختهای لازم برای مدیریت آن وجود داشته باشد.
توجه بهزیرساختهای فرسوده، ساماندهی مسیرهای عبور آب و تامین تجهیزات لازم باید در اولویت قرار گیرد تا بارشی که میتواند تشنگی کشور را برطرف کند بهسیلاب تبدیل نشده و زندگی و کار مردم بیش از این دچار خسارت نشود.
انتهای پیام/