رخدادشهر: فرونشست زمین در کشورمان دیگر یک پدیده محدود به چند دشت و منطقه خاص نیست؛ امروز این بحران به یکی از جدیترین مخاطرات محیطی و زیرساختی ایران تبدیل شده است.
تسنیم نوشت، بسیاری از صاحبنظران میگویند ریشه اصلی گسترش فرونشست در ایران را باید در برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی جستجو کرد؛ منابعی که طی دهههای اخیر تحت فشار فزاینده بخشهای کشاورزی، شرب، صنعت و حتی آبیاری فضای سبز قرار گرفتهاند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز کشور از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود، تداوم روند کنونی نه تنها پایداری منابع آبی را با تهدید مواجه کرده، بلکه آثار آن به شکل فرونشست زمین در بسیاری از استانهای کشور نمایان شده است. پدیدهای که میتواند به تخریب اراضی کشاورزی، آسیب به ساختمانها، راهها، خطوط انتقال انرژی و تأسیسات زیربنایی منجر شود.
بررسی آمارهای رسمی منابع آب کشور نشان میدهد الگوی مصرف آب در بخشهای مختلف از کشاورزی گرفته تا شُرب، صنعت و فضای سبز شهری، ارتباط مستقیمی با گسترش پهنههای فرونشستی دارد. در همین راستا علی بیتالهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با استناد به آخرین آمارهای منابع آب کشور بر ضرورت بازنگری در شیوه مصرف آب و تدوین مقررات ویژه برای مدیریت فرونشست زمین تاکید میکند.
وی با هشدار نسبت به تداوم برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، بر ضرورت تدوین و اجرای مقررات ملی برای مدیریت مصرف آب در بخشهای فضای سبز، کشاورزی، صنعت و توسعه شهری با هدف کاهش خطر فرونشست زمین تأکید کرد.
وی با استناد به آمار دوره سوم سال 1404 منابع آب ایران، اظهار کرد: بخشی از آبهای زیرزمینی کشور برای آبیاری فضای سبز مصرف میشود و در این میان استان تهران با اختلاف قابل توجه نسبت به سایر استانها در رتبه نخست قرار دارد؛ بهگونهای که میزان مصرف آب زیرزمینی برای آبیاری فضای سبز در این استان بیش از سه برابر استان دوم، یعنی اصفهان، است.
بیتالهی افزود: یکی از موضوعات مهمی که باید در قالب مقررات ملی فرونشست زمین تدوین و ابلاغ شود، تعیین ضوابط مربوط به نوع فضای سبز و شیوههای آبیاری در سکونتگاههای شهری است. با این حال تاکنون اقدام مؤثر و ملموسی در این زمینه مشاهده نشده است.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در ادامه با اشاره به مصرف آب زیرزمینی در بخش صنعت گفت: بر اساس آمارهای موجود، استانهای کرمان، تهران، خراسان رضوی، قزوین و فارس بیشترین میزان برداشت آب زیرزمینی برای مصارف صنعتی را دارند. به گفته وی، تعداد واحدهای صنعتی و میزان مصرف هر واحد از جمله شاخصهایی است که میتواند تصویری از میزان فشار واردشده بر منابع آب زیرزمینی در استانها ارائه دهد.
بیتالهی با اشاره به وضعیت مصرف آب شرب در کشور اظهار کرد: پس از بخش کشاورزی، آب شرب دومین حوزه بزرگ مصرف آب زیرزمینی در ایران محسوب میشود. در استانهای تهران، فارس، خراسان رضوی و کرمان وابستگی تأمین آب شرب به منابع آب زیرزمینی بسیار بالاست.
وی با تأکید بر ارتباط میان توسعه جمعیت شهری و تشدید فشار بر منابع آبی گفت: در بسیاری از مناطق، رشد جمعیت بدون توجه به ظرفیتهای اکولوژیکی و منابع آب موجود صورت گرفته است. در چنین شرایطی برای تأمین نیازهای اولیه ساکنان، ناگزیر به حفر چاههای جدید میشویم که این موضوع خود به تشدید روند فرونشست زمین منجر میشود. به عنوان نمونه، بخشی از تأمین آب شرب در منطقه 18 تهران از طریق حفر چاه انجام میشود که ریشه آن به افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به منابع آبی بازمیگردد.
وی خواستار تدوین مقررات مشخص برای تعیین حدود جمعیتپذیری شهرها در مناطقی شد که از نظر منابع آبی با محدودیت مواجه هستند و افزود: توسعه شهری باید متناسب با توان اکولوژیکی و ظرفیت تأمین آب هر منطقه انجام شود.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در بخش دیگری از اظهارات خود به سهم بالای بخش کشاورزی در مصرف آب زیرزمینی اشاره کرد و گفت: استانهای کرمان، فارس، خراسان رضوی و اصفهان بیشترین حجم مصرف آب زیرزمینی در حوزه کشاورزی را به خود اختصاص دادهاند؛ استانهایی که همزمان از گستردهترین پهنههای فرونشستی کشور نیز برخوردار هستند.
وی افزود: باغات و اراضی زراعی آبی مهمترین کانونهای مصرف آب زیرزمینی در کشور به شمار میروند و حدود 85 درصد از کل آب زیرزمینی استحصالی ایران در بخش کشاورزی مصرف میشود.
بیتالهی تأکید کرد: کاهش خطرات فرونشست زمین بدون اصلاح الگوی کشت، بازنگری در توسعه باغات و تغییر شیوههای آبیاری امکانپذیر نیست. از این رو تدوین الزامات و مقررات ویژه برای پهنههای فرونشستی کشور یک ضرورت ملی است که باید در اولویت تصمیمگیریهای کلان قرار گیرد.
وی هشدار داد: ادامه روند فعلی برداشت از منابع آب زیرزمینی میتواند دامنه فرونشست زمین را در بسیاری از استانهای کشور گسترش دهد و تبعات آن نهتنها بخش کشاورزی، بلکه زیرساختهای شهری، راهها، خطوط انتقال انرژی و سکونتگاههای انسانی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
انتهای پیام/